Παναττικό Δίκτυο Κινημάτων Πόλης και Ενεργών Πολιτών

Φιλοξενούμε τα κείμενα που αφορούν την κλιματική αλλαγή των Χρήστου Γιαννακόπουλου και Σεβαστιανού Μοιρασγεντή, δύο Ελλήνων ερευνητών, μελών της Ομάδας Μελέτης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, η οποία έλαβε από κοινού με τον Αλ Γκορ το Νόμπελ Ειρήνης 2007.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

Χρήστος Γιαννακόπουλος

Κύριος Ερευνητής Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η νότια Ιταλία και η νότια Ελλάδα αναμένεται να συναντήσουν μέχρι το 2060 αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά περίπου 1,5 βαθμό Κελσίου, ενώ στη Β. Ελλάδα η αύξηση αυτή μπορεί να φθάσει μέχρι και τους 3 βαθμούς Κελσίου. Δυστυχώς, οι μεγαλύτερες αυξήσεις θερμοκρασίας στην Ελλάδα εμφανίζονται το καλοκαίρι. Ο αριθμός ημερών με μέση μέγιστη θερμοκρασία μεγαλύτερη από 30 βαθμούς θα αυξηθεί περίπου κατά 8 ημέρες στις νότιες περιοχές της χώρας και κατά περίπου 20 ημέρες στις βόρειες περιοχές. Όλες οι αλλαγές στις παράκτιες περιοχές θα είναι μικρότερες. Ανάλογη αύξηση αναμένεται να παρατηρηθεί και στις ημέρες με καύσωνα. Από πλευράς βροχής αναμένεται μείωση των βροχοπτώσεων και αύξηση των περιπτώσεων με εισβολή ξηρού αέρα, η περίοδος όμως των οποίων δεν αναμένεται να περάσει τις 7 ημέρες κατ’ έτος. Σύμφωνα με τις έρευνες αυτές, στις μεν παράκτιες περιοχές της χώρας, οι ανάγκες ψύξης αυξάνονται κατά 2-3 εβδομάδες  στις δε ηπειρωτικές κατά 5 εβδομάδες  το 2050. Αντίθετα, οι ανάγκες για θέρμανση μειώνονται σημαντικά κατά 3 εβδομάδες και στην Ελλάδα και στις γειτονικές της χώρες. Μέσα στα προσεχή 50 χρόνια θα έχουμε από 2-6 επιπλέον εβδομάδες μεγάλης επικινδυνότητας για δασικές πυρκαγιές. Τα άμεσα αποτελέσματα από αυτά τα φαινόμενα θα είναι ορατά στον τουρισμό ο οποίος στη Μεσόγειο αποτελεί το 22% της διεθνούς αγοράς τουρισμού και ο οποίος εισήγαγε 113 δις δολάρια το 2003 στις χώρες της Μεσογείου. Το σημαντικότερο βεβαίως πρόβλημα είναι η διατάραξη των βροχοπτώσεων - αναμένονται μειώσεις στα διαθέσιμα ποσά ύδατος και συνέχιση της υποβάθμισης του υδροφόρου ορίζοντα. Επίσης, αναμένονται επιπτώσεις στην υγεία λόγω της υποβάθμισης της ποιότητας της ατμόσφαιρας και αύξηση της μέσης στάθμης της θάλασσας η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι και 20 εκ. το 2050. Τέλος αναμένεται αύξηση των ακραίων καιρικών καταστάσεων γενικότερα, και την ψυχρή και τη θερμή περίοδο του έτους.

Αναμενόμενες αλλαγές θερμοκρασίας

Κατά το διάστημα 2031-2060 σύμφωνα με το μοντέλο που μελετήθηκε,  η θερμοκρασία στη Νότια Ελλάδα και την Ιταλία θα αυξηθεί κατά 1-2 βαθμούς Κελσίου. Στις βορειότερες περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και Βαλκανίων αναμένεται να σημειωθεί μεγαλύτερη αύξηση της τάξεως των 2-3 βαθμών Κελσίου. Για το καλοκαίρι είναι πολύ πιθανή η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 2 βαθμούς Κελσίου στις νοτιότερες περιοχές της Ελλάδας και τις Ιταλίας, εκτίμηση που συμβαδίζει με την γενικότερη προσέγγιση για την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στα Βαλκάνια κατά 2,5-4 βαθμούς Κελσίου. Επίσης το φθινόπωρο αναμένεται αύξηση κατά 1,5-2 βαθμούς Κελσίου στις βορειότερες περιοχές της Ελλάδας και της Ιταλίας και κατά 3 βαθμούς στην Νοτιοανατολική Ιταλία και τα δυτικά Βαλκάνια. Αναφορικά με τον χειμώνα εκτιμάται ότι θα είναι συνολικά θερμότερος με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1-2 βαθμούς Κελσίου παντού. Τέλος για την άνοιξη προβλέπεται συνολική αύξηση 1-1,5 βαθμών Κελσίου. Εξαίρεση αποτελεί μέρος μόνον των Ανατολικών Βαλκανίων με την θερμοκρασία να αυξάνεται κατά 2 βαθμούς Κελσίου. 

Θερμές και εξαιρετικά θερμές ημέρες

Στις νότιες περιοχές της Ελλάδας και Ιταλίας οι μέρες με μέγιστη θερμοκρασία άνω των 30 βαθμών αναμένεται να αυξηθούν κατά 7-10 και κατά  20 επιπλέον ημέρες στις βορειότερες περιοχές των Βαλκανίων. Περισσότερη ζέστη θα επικρατεί στις βόρειες περιοχές της Ελλάδας, Ιταλίας και τα νοτιοδυτικά Βαλκάνια με τις αντίστοιχες μέρες να αυξάνουν κατά 30-35. Πάντως η Μεσόγειος δείχνει να μετριάζει την αύξηση της θερμοκρασίας στα παράλια των χωρών.  Αντίστοιχα στις βόρειες περιοχές της Ελλάδας, τις ηπειρωτικές περιοχές της βόρειας Ιταλίας και τις νότιες περιοχές των Βαλκανίων οι ημέρες με θερμοκρασία άνω των 35 βαθμών Κελσίου θα αυξηθούν κατά 15-35 ημέρες, δηλαδή θα έχουμε ένα επιπλέον μήνα περίπου καλοκαίρι. Είναι σημαντικό ότι όσες περιοχές βρίσκονται κοντά στα παράλια της Μεσογείου θα έχουν αμελητέες αυξήσεις στον αριθμό των εξαιρετικά θερμών ημερών. Μεγάλη εξαίρεση θα αποτελέσει η βόρεια περιοχή του Αιγαίου Πελάγους στην οποία αναμένεται να σημειωθούν έως και 4 εβδομάδων επιπλέον εξαιρετικά θερμές ημέρες.

Θερμές  νύχτες και νύχτες με παγετό

Οι θερμές νύχτες με ελάχιστη θερμοκρασία άνω των 20 βαθμών Κελσίου εκτιμάται ότι θα αυξηθούν τουλάχιστον κατά ένα μήνα στις νότιες περιοχές της Ελλάδας της Ιταλίας καθώς και στις παράκτιες περιοχές των Βαλκανίων. Αντίθετα οι βόρειες περιοχές της Ελλάδα, της Ιταλίας και τα Βαλκάνια αναμένεται ότι θα διατηρήσουν τις νύχτες τους πιο δροσερές με 1-2 επιπλέον εβδομάδες ετησίως να προστίθενται στις υπάρχουσες θερμές νύχτες.. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις οι νύχτες με ελάχιστη θερμοκρασία κάτω των 0 βαθμών Κελσίου (νύχτες με παγετό) ουσιαστικά μειώνονται κατά 1-2 εβδομάδες τον χρόνο στις βόρειες περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και στις παράκτιες περιοχές των Ανατολικών Βαλκανίων. Ενδιαφέρον είναι ότι στις ηπειρωτικές περιοχές και στα δυτικά Βαλκάνια η διάρκεια του Φθινοπώρου επιμηκύνεται κατά ένα μήνα

Ημέρες με βροχόπτωση και περίοδοι ξηρασίας

Μειώνεται συνολικά ο αριθμός των ημερών με βροχή κατά μια έως δυο εβδομάδες στην Ελλάδα και τα ανατολικά Βαλκάνια και αντίστοιχα κατά 2-3 εβδομάδες οπουδήποτε αλλού στη Μεσόγειο. Συγκριτικά πολύ σφοδρή και ισχυρή θα είναι η ολική βροχόπτωση στη Δυτική Ελλάδα και ειδικότερα στην Ιταλία η βροχόπτωση  Ενώ λοιπόν η συνολική βροχόπτωση μειώνεται σχεδόν παντού, η ένταση και η ποσότητα της στις περιοχές αυτές αυξάνει, μαζί τους κι ο κίνδυνος για πλημμύρες.

Εκτιμάται ότι θα γίνουν πιο συχνές και μεγαλύτερης διαρκείας η περίοδοι ξηρασίας. Στην Πελοπόννησο, την κεντρική Ελλάδα και την νότια Ιταλία η ξηρασία θα αυξηθεί κατά 2-4 εβδομάδες σε σχέση με την παρούσα περίοδο. Αντίθετα στις άλλες περιοχές της Μεσογείου εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί στα ίδια περίπου επίπεδα με σήμερα. Κατά περίπου μια εβδομάδα θα παραταθεί η ξηρασία στις βόρειες περιοχές της Ελλάδας, της Ιταλίας και τα Βαλκάνια

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε επιλεγμένους τομείς

οικονομικής δραστηριότητας

1) Ανάγκες σε ισχύ για ψύξη και θέρμανση

Στην περιοχή της Μεσογείου η αυξημένη κατανάλωση ενέργειας τον χειμώνα σχετίζεται με τα επεισόδια ψύχους που παρουσιάζονται. Σταθερή παραμένει η κατανάλωση ενέργειας κατά την άνοιξη και το φθινόπωρο. Κατά την διάρκεια του θέρους κάθε αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα μεταφράζεται σε αύξηση της κατανάλωσης ισχύος λόγω κυρίως της χρήσης των κλιματιστικών. Μέχρι το 2060 προβλέπεται ότι στην Ελλάδα η χρήση ενέργειας για κλιματισμό θα αυξηθεί κατά 2-3 εβδομάδες στα παράλια και μέχρι 5 εβδομάδες στην ενδοχώρα. Αντίστοιχα, η ανάγκη για επιπλέον ισχύ σε κλιματισμό θα είναι μεγάλη στη  Μεσόγειο το καλοκαίρι. Μικρότερη πάντως κατά 2-3 εβδομάδες ετησίως θα είναι η καταναλισκόμενη ενέργεια για θέρμανση στην Ελλάδα, την Τουρκία και τη Βόρεια Ιταλία

2) Επικινδυνότητα εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών

Οι ευρωπαϊκές περιοχές της Μεσογείου αναμένεται να υποστούν τις επιπτώσεις από καταστρεπτικές πυρκαγιές καθώς τα καλοκαίρια θα γίνονται περισσότερο θερμά και ξηρά. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις  θα έχουμε 2-6 περισσότερες εβδομάδες το χρόνο αυξημένη επικινδυνότητα εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών σε σχέση με σήμερα. Η μεγαλύτερη αύξηση του κινδύνου, που θα διαρκεί κατά ένα μήνα περισσότερο, εντοπίζεται στην ενδοχώρα της Ισπανίας, των Βαλκανίων, της Βόρειας Ιταλίας της κεντρικής Τουρκίας και Βόρειας Αφρικής .

3) Επιπτώσεις στον τουρισμό

Η αύξηση της θερμοκρασίας στην περιοχή της Μεσογείου θα επιδράσει δραστικά στον τρόπο με τον οποίο οι τουρίστες αντιμετωπίζουν τη ζέστη. Επιπλέον, λόγω της μειωμένης βροχόπτωσης είναι πιθανό να εκδηλωθούν περικοπές διάθεσης ύδατος στο καταναλωτικό κοινό, γεγονός που θα επηρεάσει το τουριστικό ρεύμα ειδικά προς την Ανατολική Μεσόγειο. Πάντως, η μέγιστη ζήτηση χρονικά συμπίπτει με την ελάχιστη διαθεσιμότητα ύδατος

Όμως, το τουριστικό ρεύμα στην Μεσόγειο θα επηρεασθεί και από τη βελτίωση των κλιματικών συνθηκών στις βόρειες περιοχές της Ευρώπης, όπου κατοικούν οι τουρίστες της. Επομένως, τα θερμότερα και ξηρότερα βορειοευρωπαϊκά καλοκαίρια θα ενθαρρύνουν τους κατοίκους εκεί να κάνουν τουρισμό στις χώρες τους προκειμένου να αποφύγουν τις υψηλές θερμοκρασίες και τη μειωμένη διάθεση νερού στη Μεσόγειο. Η σπουδαιότητα των επιπτώσεων επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι ο θερινός τουρισμός στην Μεσόγειο κατά το 2003 ανήλθε σε 147 εκατομμύρια τουρίστες, ήτοι 22% της παγκόσμια τουριστικής αγοράς, αποφέροντας κέρδη 113 δις

4)Επιπτώσεις στους υδατικούς πόρους

Οι υδατικές πηγές είναι αυτές που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή. Ήδη η Μεσόγειος αντιμετωπίζει μέτριο έως σοβαρό πρόβλημα νερού και η κλιματική αλλαγή έχει την δυναμική να επιτείνει περισσότερο πρόβλημα. Ειδικά για την περίοδο 2031-2060 αναμένεται ότι σταδιακά θα μειωθεί η ροή των ποταμών/ρυακιών στις περιοχές της Ευρώπης που βρίσκονται κοντά στη Μεσόγειο, επίσης στη Βόρεια Αφρική και Μέση Ανατολή. Κατά 50 χιλιοστά το έτος θα μειωθεί η απορροή υδάτων στη Βόρεια Μεσόγειο ενώ στην ήδη ξηρή Νότια περιοχή της Μεσογειακής λεκάνης η μείωση θα είναι της τάξης των  25 χιλιοστών. Επισημαίνεται ότι οι αλλαγές αυτές θα είναι πολύ μεγάλες σε ποσοστιαία μεγέθη

Επίσης, η άνοδος της θερμοκρασίας θα επηρεάσει το χρονισμό  απορροής των ποταμών/ρυακιών  καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους με σημαντικά μεγάλες αλλαγές στην Βόρεια Μεσόγειο. Επειδή σε αυτή την περιοχή οι υψηλότερες θερμοκρασίες τον χειμώνα μεταφράζονται σε μικρότερη χιονοκάλυψη θα υπάρχει μεγαλύτερη ροή υδάτων τον χειμώνα αλλά συγκριτικά μικρότερη ροή υδάτων την άνοιξη, αφού δε θα υπάρχει ποσότητα χιονιού για λιώσιμο. Σύμφωνα με αυτά τα έως τώρα δεδομένα, όλες οι χώρες στη Μεσόγειο θα αντιμετωπίσουν προβλήματα με τα υδατικά τους αποθέματα. Μοναδική εξαίρεση θα αποτελέσει η Αίγυπτος στην οποία η απορροή νερού από τον Νείλο είναι πιθανόν την άνοιξη να αυξηθεί λόγω της αυξημένης εισροής υδάτων στο Νείλο από την Κεντρική Αφρική

5)Επιπτώσεις στην στάθμη της θάλασσας

Σύμφωνα με τις προβλέψεις των κλιματικών μοντέλων μέχρι το 2050 αναμένεται να αυξηθεί η στάθμη της θάλασσας κατά 21 εκατοστά, γεγονός που αποδίδεται στην αύξηση της θερμοκρασίας εξαιτίας των θερμοκηπικών αερίων που προκαλούνται από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Στη Μεσόγειο οι περισσότερο τρωτές περιοχές είναι αυτές που βρίσκονται σε χαμηλό επίπεδο και κοντά σε εκβολές και τα δέλτα ποταμών με την αντίστοιχη περιοχή του Νείλου να πρωταγωνιστεί..

6)Επιπτώσεις στην γεωργία

Από τις κλιματικές αναπαραστάσεις στους υπολογιστές διαφαίνεται ότι η απόδοση των καλλιεργειών θα μειωθεί στη Νότια περιοχή της Μεσογείου λόγω της  μείωσης στην διαθεσιμότητας νερού και της πολύ αυξημένης θερμοκρασίας το καλοκαίρι. Περιοχές, όπως η Βόρεια πλευρά της Μεσογείου, ίσως να έχουν μια αύξηση στη απόδοση των καλλιεργειών εξαιτίας αυξημένων συγκεντρώσεων διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα εφ’ όσον όμως διασφαλισθεί επαρκής παροχή νερού. Ειδικά για την καλλιέργεια της ελιάς, βασικής καλλιέργειας της Μεσογείου, η μείωση των ψυχρών ημερών κατ’ έτος σε συνδυασμό με τη μειωμένη διαθεσιμότητα ύδατος θα δημιουργήσουν καθόλου ευνοϊκές συνθήκες ανάπτυξης.